Batman, dışarıdan bakıldığında sadece Türkiye’nin petrol başkenti ya da modern mimarisiyle büyüyen bir sanayi şehri gibi görünebilir. Ancak bu kadim toprakların sokaklarına adım attığınız an, kuralları tamamen kendine has, yazılı olmayan muazzam bir yerel kültürle karşılaşırsınız. Şehre dışarıdan atanan bir memur, üniversite okumaya gelen bir öğrenci ya da ilk kez gezen bir turist için "Bu neden böyle?" dedirten birçok şey, bir Batmanlı için hayatın tam merkezidir.

"Kürsü" Kültürü: Turgut Özal Bulvarı’nda Kaldırım Mühendisliği

Dışarıdan gelen birinin Batman’da en şaşırdığı şeylerin başında, koca koca adamların cadde kenarlarında minicik ahşap taburelerde saatlerce oturması gelir. Batman’da buna tabure değil, kürsü denir. Turgut Özal Bulvarı boyunca ya da Gülistan Caddesi’nin ara sokaklarında, yüzü caddeye dönük şekilde dizilmiş kürsü ordularını görebilirsiniz. Batmanlılar için bu sadece oturmak değil; şehrin nabzını tutmak, geçen eşe dosta selam vermek ve bitmek bilmeyen siyaset-futbol tartışmalarını döndürmektir. Dışarıdan gelen biri "Neden bu kadar küçük taburede rahat ediyorlar?" diye düşünürken, Batmanlı o kürsüde dünyayı kurtarır.

Çay Bardaklarının Saygısı: Kaçak Çay ve Şeker Rituali

Batman’da bir eve misafir olduysanız ya da bir esnaf dükkanına oturduysanız önünüze gelecek ilk şey koyu, kokulu ve sert bir kaçak çaydır. Buraya kadar her şey normal gelebilir. Ancak alışkanlık asıl çay bittikten sonra başlar. Eğer bardağın üzerine çay kaşığını enlemesine koymazsanız, o bardak siz istemeseniz de sabaha kadar tazelenir. Dışarıdan gelenler "Doydum ama ayıp olmasın diye içiyorum" tuzağına düşerken, Batmanlılar tek bir kaşık hareketiyle çay trafiğini kontrol etmeyi çok iyi bilir. Ayrıca kıtlama şeker kültürü de dışarıdan gelenlerin çözmekte zorlandığı, adeta bir mühendislik harikası olan alışkanlıklardandır.

Akşam Serinliği ve Damda Yaşam Manifestosu

Batman’da yaz ayları demek, termometrelerin 45 dereceyi aşması demektir. İşte bu yüzden Batmanlıların genetiğine işleyen en büyük alışkanlık gündüz saklanıp, gece yaşama sanatıdır. Dışarıdan gelen bir yabancı akşam 20:00’de sokakların tenhalaşacağını sanırken, Batman’da hayat gece yarısından sonra başlar. Aileler parklara, mesire alanlarına akın eder. Daha da önemlisi, geleneksel mahallelerde "damda yatma" kültürü tahtlarla devam eder. Gökyüzündeki yıldızları izleyerek, esen hafif rüzgar eşliğinde uyumak bir Batmanlı için lüks otellerden çok daha kıymetlidir.

Sason Cevizi ve Balı Söz Konusuysa Akan Sular Durur

Batmanlılar için memleketin her karış toprağı değerlidir ancak Sason ilçesinin ürünleri söz konusu olduğunda akan sular durur. Şehirde hemen her evde, kış hazırlığı olarak çuvallarla Sason cevizi bulunur. Dışarıdan gelen birine sıradan bir kuruyemiş gibi görünen bu ceviz, Batmanlılar için bir gurur vesilesidir. Misafirliğe gittiğinizde önünüze konan Sason cevizi ve yanındaki yerel pestiller, ev sahibinin size verdiği değerin en büyük göstergesidir. Bunu sıradan bir ikram gibi geçiştirmek ise bir Batmanlıyı gizliden gizliye kırabilir!

Selamlaşmanın Şifresi: "Baş Göz Üstüne" Söylemi

Batman sokaklarında yürürken bir yerliye adres sorduğunuzda ya da bir esnaftan alışveriş yaptığınızda duyacağınız en sık kalıp "Ser sera, ser çava" yani Türkçe karşılığıyla "Baş göz üstüne" kelimesidir. Dışarıdan gelenlerin sadece kibarlık olsun diye söylendiğini sandığı bu söz, aslında Batmanlının karşısındaki insana canını, malını ve namusunu emanet edebileceğini gösteren ağır bir bağlılık ifadesidir. Batmanlı bu sözü ağzından çıkardıysa, sizin için yapamayacağı fedakarlık yoktur.

Dünyanın En Organize Kaos Alanı: İluh Pazarı Alışkanlığı

Batman’ın eski yerleşim yerlerinden biri olan İluh çevresindeki pazar alanları, dışarıdan gelen birine ilk başta devasa bir karmaşa gibi görünür. Bağırarak satış yapan seyyar satıcılar, rengarenk yöresel kumaşlar, her köşe başında yükselen şive sesleri... Ancak Batmanlılar için bu kaos, mükemmel bir sistemle işler. Hangi tezgahtan en taze yoğurdun alınacağını, hangi kasabın etinin daha yumuşak olduğunu bir Batmanlı gözü kapalı bilir. Dışarıdan gelenlerin yolunu kaybettiği bu pazarlarda, yerel halk adeta navigasyonsuz yön bulur.

Düğünlerdeki Bitmek Bilmeyen "Goni" Halayı Enerjisi

Batman’da bir düğüne davetliyseniz, bildiğiniz tüm sakin halayları unutun. Batman düğünlerinin alametifarikası, saatlerce süren ve temposu asla düşmeyen Batman Halayı (Goni) alışkanlığıdır. Dışarıdan gelen misafirler ilk 10 dakikada nefes nefese kalıp masalarına çekilirken; 70 yaşındaki Batmanlı dedeler ile 7 yaşındaki çocuklar, serçe parmaklarını birbirine kenetleyip saatlerce aynı ritimle ayak vurabilir. Bu enerji ve ritim duygusu, dışarıdan gelenler için her zaman bir hayranlık ve şaşkınlık konusudur.

Batman Çayı Kenarında "Karpuz Kesme" Ayini

Yaz aylarında Batman Çayı’nın kenarına gitmek, şehirde yaşayanlar için adeta haftalık bir ritüeldir. Ancak buradaki asıl alışkanlık, karpuzun buz gibi akarsuyun içine bırakılarak soğutulması ve ardından nehir kenarında büyük bir iştahla kesilmesidir. Dışarıdan gelen birisi için "Evde buzdolabında soğutup yeseydik" mantığı geçerliyken, Batmanlı için o karpuzun suyun içinde serinlemesi, doğayla bütünleşmenin ve dostlarla bir arada olmanın en keyifli bahanesidir.

Yön Tarifinde "Eski Devlet Hastanesi" ve "Raman" Referansları

Batman’da bir yere gitmek istediniz ve yoldan geçen birine adres sordunuz. Size muhtemelen "Hani eski devlet hastanesi vardı ya, orayı geç, Raman yönüne doğru yürü" gibi bir tarif gelecektir. Şehir ne kadar modernleşirse modernize olsun, ne kadar yeni bina yapılırsa yapılsın, Batmanlıların zihnindeki şehir haritası eski referans noktalarına göre çalışır. Dışarıdan şehre yeni taşınan biri Google Haritalar'da "Eski Devlet Hastanesi" aratıp bulamazken, Batmanlılar bu gizli yön bulma şifreleriyle her yeri eliyle koymuş gibi bulur.

Şemrex (Şam Böreği) Varsa Akşam Yemeği İptal Edilir

Dışarıdan gelenler için börek, sabah kahvaltısında ya da beş çayında yenen bir hamur işidir. Ama Batman’da eğer anne o gün mutfağa girip Şam Böreği (Şemrex) yapmaya karar verdiyse, o günün akşam menüsü tamamen değişmiştir. Yanına sadece buz gibi bir ayran ya da taze demlenmiş çay açılır ve tepsi tepsi Şam böreği tüketilir. İçindeki bol baharatlı kıyması ve incecik hamuruyla bu lezzet, Batmanlılar için bir aparatif değil, uğruna sofralar kurulan ana yemeğin ta kendisidir.

Batman’ı Batman Yapan Bu Detaylardır

Eğer Batman’a yolunuz düşerse ve bu 10 alışkanlıktan birkaçına denk gelirseniz, sakın şaşırmayın. Aksine, bir kürsüye oturun, size ikram edilen kaçak çayı yudumlayın ve yanınızdaki Batmanlıya "Ser sera, ser çava" deyin. İşte o an, bu kadim şehrin kapılarının ve insanlarının kalbinin size sonuna kadar açıldığını göreceksiniz.