GÜNCEL

Özel sektör doğum izni 24 hafta yasalaştı mı? A101-BİM-ŞOK-Migros market çalışanları doğum izni 6 ay mı oldu?

Türkiye'de özel sektör çalışanları için doğum izni konusu uzun yıllardır gündemde olan ve özellikle 2026 yılında sıkça tartışılan bir düzenleme haline gelmiştir.

Mevcut yasal duruma göre İş Kanunu kapsamında kadın işçiler için doğumdan önce 8 hafta ve doğumdan sonra 8 hafta olmak üzere toplam 16 haftalık ücretli doğum izni hakkı bulunmaktadır. Bu süre, annenin ve bebeğin sağlığını korumayı amaçlayan temel bir düzenleme olarak uygulanmakta olup, birçok çalışan anne tarafından yetersiz bulunduğu için uzatılması yönünde talepler artmıştır. Özellikle nüfus politikaları ve aile yaşamını destekleme amacıyla hükümet tarafından hazırlanan yeni bir kanun teklifiyle bu sürenin 24 haftaya, yani yaklaşık 6 aya çıkarılması planlanmaktadır. Bu teklif, kamu ve özel sektör ayrımı yapmaksızın tüm sigortalı kadın çalışanları kapsayacak şekilde tasarlanmıştır; dolayısıyla memurlar, işçiler, askeri personel, hakim-savcılar, KİT çalışanları ve akademisyenler dahil geniş bir kesimi etkileyecektir.

Özel sektör doğum izni 24 hafta yasalaştı mı sorusunun net cevabı ise henüz hayır şeklindedir. Kanun teklifi AK Parti milletvekilleri tarafından TBMM'ye sunulmuş, ilgili komisyonlarda görüşülmüş ve bazı aşamalarda kabul edilmiş olsa da, tam anlamıyla yasalaşma süreci tamamlanmamıştır. Düzenlemenin Genel Kurul'da oylanması, Cumhurbaşkanı onayı ve ardından Resmi Gazete'de yayımlanması gerekmektedir. Bu aşamalar tamamlanmadan yeni süre yürürlüğe girmeyecektir. 2026 yılı başından itibaren komisyon çalışmaları hız kazanmış, bahar aylarında Meclis maratonunun başlayacağı belirtilmiş ve bayram sonrası yoğun bir takvimin öngörüldüğü ifade edilmiştir. Ancak şu an itibarıyla mevcut 16 haftalık uygulama devam etmekte olup, anneler hala bu süreyle sınırlı kalmaktadır. Teklif yasalaşırsa doğum öncesi 8 hafta (annenin talebiyle son 2 haftaya kadar çalışarak 6 haftasını sonraya aktarabilme esnekliğiyle) ve doğum sonrası 16 hafta şeklinde toplam 24 haftalık ücretli izin hakkı doğacaktır. Bu değişiklik, hem anne-bebek bağını güçlendirmeyi hem de çalışma hayatıyla aile hayatını dengelemeyi hedeflemektedir.

A101, BİM, ŞOK, Migros gibi büyük market zincirlerinde çalışanlar da özel sektör kapsamında değerlendirildiği için mevcut durumda 16 haftalık doğum izni ile sınırlıdır. Bu marketlerdeki kadın çalışanlar için 6 ay (24 hafta) doğum izni otomatik olarak uygulanmamaktadır; çünkü genel yasal değişiklik henüz yürürlüğe girmemiştir. Bu tür zincirlerdeki personel, İş Kanunu'na tabi oldukları için ulusal düzenlemeyi beklemek zorundadır. Bazı şirketler kendi iç politikalarıyla ek ücretsiz izin veya destekler sunabiliyor olsa da, ücretli 24 haftalık izin gibi bir hak yasal dayanak olmadan zorunlu hale gelmez. Dolayısıyla A101, BİM, ŞOK veya Migros çalışanları için “doğum izni 6 ay mı oldu” sorusunun cevabı da henüz hayırdır. Yeni düzenleme yasalaşıp Resmi Gazete'de yayımlandığında bu marketlerdeki çalışanlar da dahil olmak üzere tüm özel sektör kadın işçileri yeni süreden yararlanabilecektir. Geçiş süreci için geriye dönük bir uygulama da öngörülmekte; yani 16 haftalık izni bitip işe dönmüş ancak 24 haftalık süreyi tamamlamamış annelerin kalan hakkını kullanabilmesi gibi esneklikler tartışılmaktadır.

Genel olarak bakıldığında, doğum izninin uzatılmasına yönelik bu çalışma, Türkiye'nin demografik yapısını güçlendirme ve kadın istihdamını destekleme amacıyla önemli bir adım olarak görülmektedir. Ancak yasama sürecinin öngörülemezliği nedeniyle kesin bir tarih vermek mümkün değildir. Anneler ve çalışanlar, Resmi Gazete yayınlarını ve resmi açıklamaları yakından takip etmelidir. Teklifin yasalaşması halinde özel sektör ile kamu arasında uzun yıllardır var olan fark büyük ölçüde ortadan kalkacak, babalık izni de özel sektör için 5 günden 10 güne çıkarılarak eşitlik sağlanacaktır. Bu düzenleme yürürlüğe girdiğinde milyonlarca kadın çalışanın hayat kalitesini olumlu etkileyeceği düşünülmektedir; fakat şu anda herkes mevcut 16 haftalık hakla hareket etmek durumundadır. Konuyla ilgili en güncel gelişmeler için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın duyuruları ile TBMM gündemi takip edilmelidir. Uzun vadede bu tür iyileştirmelerin daha fazla esnek çalışma modeli ve kreş destekleriyle tamamlanması beklenmektedir.