Ilısu Barajı projesi sonrasında birçoğu arkeopark alanına taşınarak korunan bu eserler, bölgenin köklü geçmişini günümüze taşımaktadır.
Batman'ın mimari ve tarihi mirasını simgeleyen en önemli ilk 10 tarihi yapı:
1. Hasankeyf Kalesi
- Önemi: M.S. 4. yüzyılda Bizans İmparatorluğu tarafından stratejik bir askeri üs olarak Dicle Nehri'nden yaklaşık 135 metre yükseklikteki yekpare bir kaya kütlesi üzerine inşa edilmiştir. Yüzyıllar boyunca Süryani piskoposluğu merkezi ve korunaklı bir yaşam alanı olarak hizmet vermiştir.
2. Zeynel Bey Türbesi
- Önemi: Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan'ın oğlu Zeynel Bey için 15. yüzyılda inşa edilen anıt mezardır. Silindirik gövdesi ve üzerindeki mavi-turkuaz çini süslemeleriyle Anadolu'da Orta Asya mimari esintilerini taşıyan nadide örneklerdendir. Baraj suları nedeniyle Yeni Hasankeyf Arkeopark alanına taşınmıştır.
3. Er-Rızk Camii
- Önemi: 15. yüzyıl başlarında Eyyubiler döneminde Sultan Süleyman tarafından inşa ettirilmiştir. Özellikle üzerinde cennetle müjdelenen on sahabenin isminin yazılı olduğu muazzam minaresi ve dönemin zarafetini yansıtan taş işçiliği ile Hasankeyf'in en ikonik camilerinden biridir.
4. Malabadi Köprüsü
- Önemi: Artuklular döneminde (1147) inşa edilen yapı, Diyarbakır-Batman sınırında yer alsa da her iki ilin de en önemli tarihi simgelerindendir. Dünyanın en büyük taş kemer açıklığına sahip köprülerinden biri olarak mühendislik ve mimari açıdan tam bir başyapıttır.
5. Mor Kiryakus Manastırı
- Önemi: Beşiri ilçesinde yer alan manastırın M.S. 5. yüzyılda inşa edildiği tahmin edilmektedir. Hristiyan Süryaniler için bölgedeki en önemli ve kutsal inanç merkezlerinden biri olup, geniş yerleşkesi ve anıtsal kapılarıyla dikkat çeker.
6. Memikan Köprüsü
- Önemi: Beşiri ilçesi sınırlarında, Garzan Çayı üzerinde yer alan ve tarihi İpek Yolu'nun en önemli geçiş noktalarından biri olan köprüdür. Mimari zarafeti ve geniş kemerli yapısıyla Malabadi Köprüsü ile büyük benzerlikler göstermektedir.
7. İbrahim Bey Camii
- Önemi: Kozluk ilçesinde yer alan cami, 1705 yılında Garzan aşiretinden İbrahim Bey tarafından yaptırılmıştır. En dikkat çekici özelliği, minaresinin içinde birbirini görmeden yukarı çıkan çift yollu merdiven sistemine sahip mimari tasarımıdır.
8. İmam Abdullah Zaviyesi
- Önemi: Hz. Muhammed’in amcasının oğlu olan ve Hasankeyf kuşatmasında şehit düşen İmam Abdullah adına yapılan zaviye ve türbe, bölgede dini açıdan çok büyük bir öneme sahiptir. Eyyubiler ve Artuklular döneminde eklemelerle geliştirilmiş ve günümüzde koruma altına alınmıştır.
9. Kozluk (Hezo) Kalesi
- Önemi: Erken orta çağ döneminde sarp bir kaya üzerine inşa edilen kale, İpek Yolu güzergahını kontrol altında tutmak amacıyla kullanılmıştır. Bölgeye hakim yüksek konumu sayesinde hem stratejik bir savunma yapısı hem de harika bir seyir noktasıdır.
10. Rabat Kalesi
- Önemi: Kozluk ilçesinin kuzeyinde yer alan ve antik dönemlerden orta çağa kadar kesintisiz kullanılan bir diğer savunma yapısıdır. Kaya oyma mekanları, sur kalıntıları ve su sarnıçları ile bölgenin askeri mimari geçmişini yansıtan görkemli yapılardandır.
Batman'ın bu tarihi yapıları hakkında daha detaylı mimari özellikler, ulaşım bilgileri veya baraj projesi kapsamında yeni yerlerine taşınma süreçleri hakkında merak ettiğiniz başka bir detay var mı?
Muhabir: YUSUF UYANIK
