Bir ülkeyi güçlü kılan yalnızca sınırları, ordusu, bayrağı veya ekonomisi değildir. Bir ülkeyi gerçekten güçlü kılan, vatandaşlarının hak ve özgürlüklerini güvence altına alan hukuk sistemi, demokrasi kültürü ve adalet anlayışıdır.

Türkiye Cumhuriyeti, Cumhuriyet yönetimini benimsemiş, demokratik hukuk devleti ilkesi üzerine kurulmuş bir ülkedir. Peki biz vatandaşlar olarak haklarımızı, hukukumuzu ve adaletin tam olarak ne anlama geldiğini ne kadar biliyoruz?

Bence önce bu soruya cevap aramalıyız.

Öncelikle bir ülkede vatandaş olmanın ne anlama geldiğine bakalım. Türkiye Cumhuriyeti örneğinden hareket edelim.

Vatandaş olmak, yalnızca bir kimlik kartına sahip olmak değildir. Vatandaşlık; hak sahibi olmak kadar sorumluluk taşımayı da gerektirir. Anayasal haklarımızı bilmek, kanunlara uymak, başkalarının hak ve özgürlüklerine saygı göstermek bu sorumlulukların başında gelir.

Ülkemizin bayrağına, bağımsızlığına, ortak değerlerine ve hukuk düzenine saygı duymak hepimizin ortak sorumluluğudur.

Erkek vatandaşlarımız açısından askerlik yükümlülüğü de kanunlarla düzenlenmiş vatandaşlık sorumluluklarından biridir.

Ancak burada önemli bir ayrıntıyı unutmamalıyız: Vatandaşlık yalnızca yükümlülüklerden ibaret değildir. Aynı zamanda devlet karşısında haklara sahip olmak, bu hakların korunmasını istemek ve gerektiğinde hukuki yollara başvurabilmektir.

Günlük hayatımızda zaman zaman haksızlığa uğradığımızı düşünebiliriz. Hukuksuzluktan, adaletsizlikten veya hakkımızın yenildiğinden söz edebiliriz.

Ancak önemli olan yalnızca haksızlığa uğradığımızı söylemek değil, bunu hukuki yollarla ortaya koyabilmektir.

İşte tam bu noktada hukuk devleti ilkesi devreye girer.

Türkiye Cumhuriyeti'nde hak aramanın temel yolları bağımsız ve tarafsız mahkemeler, yargı mercileri ve anayasal denetim mekanizmalarıdır. Kanunların uygulanması, yargı kararlarının denetlenmesi ve temel hakların korunması hukuk düzeninin önemli parçalarıdır.

Elbette hiçbir sistem hatasız değildir. Önemli olan, varsa yanlışların yine hukuk içerisinde düzeltilmesini sağlayacak mekanizmaların işletilmesidir.

Beni asıl düşündüren konulardan biri de budur.

yüzyılda yaşamamıza rağmen hâlâ bazı toplumsal sorunlarda bireylerin kendi hukukunu, kendi hakkını ve kendi adaletini kendisinin sağlamaya çalıştığını görüyoruz.

Töre cinayetleri, miras nedeniyle yaşanan aile içi anlaşmazlıklar, arazi ve mülkiyet kavgaları, gelenek ve görenekler gerekçe gösterilerek yapılan haksızlıklar bunun üzücü örnekleridir.

Oysa hiçbir gelenek, hiçbir örf ve hiçbir kişisel anlayış hukukun üzerinde olamaz.

Bir insanın yaşam hakkı, mülkiyet hakkı ve temel özgürlükleri tartışmaya açık değildir. Hiç kimse kendi adalet anlayışını başkasına zorla kabul ettiremez.

Adalet, öfkeyle değil hukukla sağlanır. İntikamla değil, kanıtlarla ve yargı kararlarıyla gerçekleşir.

Anlaşılan o ki hâlâ hak, hukuk ve adaletin nerede aranması gerektiğini yeterince öğrenememişiz. Belki bilmiyoruz, belki bildiğimiz hâlde uygulamıyoruz. Ama artık bu anlayışı değiştirmek zorundayız.

Türkiye Cumhuriyeti, vatandaşlarına hak arama yolları sunan anayasal bir hukuk devletidir. Bu yolların bilinmesi ve etkin biçimde kullanılabilmesi büyük önem taşır.

Demokrasi yalnızca seçim sandığından ibaret değildir. Demokrasi; düşünce özgürlüğüdür, farklı fikirlere saygıdır, hukukun üstünlüğüdür ve herkesin kanun önünde eşit olmasıdır.

Parlamentomuz, halkın temsilcilerinden oluşan yasama organımızdır. Milletvekilleri aracılığıyla toplumun farklı kesimlerinin görüşleri Meclis'e taşınır. Yasama sürecinde kanun teklifleri ilgili komisyonlarda ve Genel Kurulda görüşülür, Anayasa ve yasalar çerçevesinde değerlendirilir.

Anayasa Mahkemesi ve diğer yargı kurumları da kendi görev ve yetkileri kapsamında hukuk düzeninin korunmasında önemli sorumluluklar üstlenir.

Bütün bunlar bize şunu gösteriyor: Bir ülkede adaletin gelişmesi yalnızca devlet kurumlarının değil, vatandaşların da hukuk bilincine sahip olmasıyla mümkündür.

ADALET VATANDAŞIN GÜVENİYLE GÜÇLENİR

Unutmayalım ki hukuk devleti, vatandaşın kendisini güvende hissettiği, hakkını arayabildiği ve karşısında kim olursa olsun kanunların uygulanmasını bekleyebildiği devlettir.

Vatandaşların adalete güvenmesi kadar, adalet kurumlarının da bu güveni hak edecek şekilde çalışması gerekir. Çünkü güven tek taraflı bir beklenti değil, karşılıklı sorumluluk ve hesap verebilirlikle gelişen bir değerdir.

Eğer hak, hukuk, adalet ve demokrasi istiyorsak bunları yalnızca caddelerde, sokaklarda, kahvehanelerde veya çay ocaklarında konuşmakla yetinmemeliyiz.

Hakkımızı doğru yerde, doğru yöntemlerle, somut delillerimizle ve hukuki başvuru yollarını kullanarak aramalıyız.

Çünkü adaletin adresi kişisel güç, öfke veya intikam değil; hukuktur.

Sözün özü, vatandaş olarak önce haklarımızı öğrenmeliyiz. Sonra sorumluluklarımızı yerine getirmeliyiz. Başkalarının haklarına saygı gösterirken kendi haklarımızı da korumalıyız.

Çünkü hak, hukuk ve adalet yalnızca birer kelime değil, birlikte yaşamanın temelidir.

Benim söyleyeceklerim şimdilik bu kadar. Elbette yazılacak, konuşulacak çok şey var. Ancak anlayana bu kadarının da yeterli olacağını düşünüyorum.

Herkese hukukun üstün olduğu, hakların korunduğu ve adaletin herkese eşit şekilde ulaştığı güzel günler diliyorum.

Hoşça kalın, adaletle kalın!