Bir Yeşilçam sahnesi bazen yılların ekonomik tablosunu anlatmaya yetiyor. Aradan 41 yıl geçmiş, hükümetler değişmiş, siyasetçiler değişmiş ama vatandaşın cebindeki yangın bir türlü sönmemiş. Peki, enflasyon gerçekten kimin için kayıp, kimin için fırsat?

Yeşilçam filmlerini yalnızca eğlenmek için izlediğimizi sanıyoruz. Oysa bazı sahneler var ki geçmişten bugüne uzanan toplumsal ve ekonomik gerçekleri adeta yüzümüze vuruyor.

Şener Şen’in başrolünde oynadığı 1985 yapımı bir Yeşilçam filminde geçen sahne bunun en güzel örneklerinden biri. Şener Şen, otobüs abonmanı almak için gişedeki görevliye 5 lira uzatıyor. Görevli, abonman ücretinin 10 liraya yükseldiğini söyleyerek 5 lira daha vermesini istiyor. Şener Şen de gayet doğal bir tavırla, “Doğru ya, dün zam gelmişti” diyerek eksik parayı tamamlıyor.

Aradan tam 41 yıl geçmiş. Takvimler 2026’yı gösteriyor. Ancak o sahneyi izlediğimde insan ister istemez şu soruyu soruyor: Biz gerçekten değiştik mi?

Hükümetler değişti, bakanlar değişti, siyasetçiler değişti. Ekonomik programlar açıklandı, yeni kararlar alındı. Fakat vatandaşın gündeminden enflasyon, zam ve geçim sıkıntısı bir türlü çıkmadı. Sanki 1985’te çekilen o filmdeki sahne, bugün yaşadığımız hayatın bir özeti gibi.

İnsan düşünmeden edemiyor. Enflasyon ve ona bağlı zamlar bizim için artık sıradan bir hayat gerçeği mi oldu? Yoksa yıllardır çözülemeyen bir ekonomik sorunun içine mi hapsolduk?

Eğer yarım asra yaklaşan bir süreçte enflasyonu kalıcı biçimde kontrol altına almakta zorlanıyorsak burada ciddi bir sorgulama yapmak gerekiyor. Elbette ekonominin kendine özgü dinamikleri, küresel gelişmeler ve farklı dönemlerin koşulları var. Ancak bütün bunlara rağmen vatandaşın en temel beklentisi değişmiyor: Kazandığı para ay sonuna kadar yetebilsin.

Bugün toplumun önemli bir kesimi için hayat, sürekli hesap yapmaktan ibaret. Market alışverişinde etiket kontrolü, pazarda fiyat karşılaştırması, faturalar geldiğinde yeni bir bütçe hesabı…

Birileri ekonomik gelişmeleri rakamlarla değerlendirirken vatandaş hayatı doğrudan cüzdanındaki parayla ölçüyor.

Enflasyonun etkilerini görmek için uzağa gitmeye gerek yok. Batman’a bakmak yeterli.

Bir zamanlar çorak diye değerlendirilen, fazla talep görmeyen araziler bugün yüksek fiyatlarla alıcı buluyor. Verimli toprakların bir kısmı parsel parsel satılıyor, bir kısmı ise kat karşılığında müteahhitlere veriliyor.

Toprağın değeri arttı mı, yoksa paramız mı değer kaybetti? Asıl üzerinde düşünmemiz gereken meselelerden biri de bu.

Öte yandan esnafın ve tüccarın işi de kolay değil. Ürün fiyatları sürekli değişiyor. Bugün alınan malın yarın hangi fiyattan satılacağı bile bazen belirsiz hale geliyor. Bir ürünün etiketi değişmeden piyasa şartları değişiyor.

Böyle bir ortamda ne vatandaş önünü görebiliyor ne de esnaf uzun vadeli bir hesap yapabiliyor.

ENFLASYON BAZILARI İÇİN FIRSAT, BAZILARI İÇİN KAYIP!

Geçtiğimiz günlerde arkadaşlarımla bir ortamda sohbet ediyorduk. Emekli olduğumu, dar gelirli bir vatandaş olarak hayatımı sürdürmeye çalıştığımı anlattığım sırada arkadaşlarım bana ilginç bir çıkış yaptı.

Neredeyse benimle dalga geçercesine, “Senin kafan çalışmıyor. Yerinde oturmuşsun, kısmetinin gelmesini bekliyorsun. Bu serbest piyasada para kazanamadıysan senden olmaz” dediler.

İlk başta bu sözlere şaşırdım. Sonra kendi kendime düşünmeye başladım. Acaba haklılar mıydı?

Belki de önüme çıkan bazı fırsatları değerlendiremedim. Belki enflasyon döneminde oluşan ekonomik hareketliliği okuyamadım. Belki de risk almaktan kaçındım. Arkadaşlarım bu süreçte bazı fırsatları değerlendirmiş, ekonomik olarak kendilerine bir yol çizmişti. Bugün aramızda maddi açıdan ciddi bir fark oluşmuş durumda.

Buradan çıkardığım sonuç şu: Enflasyon herkes için aynı sonucu doğurmuyor.

Elinde sermayesi, bilgisi ve doğru zamanda doğru karar verme imkânı olanlar enflasyonist ortamda varlıklarını artırabiliyor. Ancak sabit gelirli, emekli veya asgari ücretli vatandaş için aynı süreç çok daha ağır sonuçlar doğurabiliyor.

Çünkü enflasyon çift taraflı bir jilet gibi. Bir tarafıyla fırsat sunarken diğer tarafıyla insanın yıllarca biriktirdiği birikimleri eritebiliyor.

ENFLASYONUN FATURASINI KİM ÖDÜYOR?

Bana göre enflasyonun en ağır yükünü sabit gelirli vatandaş taşıyor. Maaşını ay başında alan emekli, memur veya asgari ücretli, daha ay bitmeden aldığı paranın önemli bir bölümünü temel ihtiyaçlara harcamak zorunda kalıyor.

Fiyatlar yükseliyor, maaşlar belirli dönemlerde güncelleniyor. Ancak vatandaşın alım gücünü korumak her geçen gün daha büyük bir mesele haline geliyor.

Düşünün, fiyatların uzun süre istikrarlı kaldığı bir ekonomik ortamda vatandaş maaşını aldığında ne kadar harcayacağını, ne kadar biriktireceğini daha rahat hesaplayabilir. Elektrik, doğalgaz ve akaryakıt gibi temel giderlerde de öngörülebilirlik artar.

Enflasyonun düşmesi yalnızca vatandaşın cebini değil, üretimden ticarete kadar ekonominin bütününü ilgilendiriyor. Bu nedenle mesele sadece maaşlara zam yapmak değil, fiyat istikrarını sağlayarak insanların geleceğe güvenle bakabilmesini mümkün kılmaktır.

1985’TEN 2026’YA HÂLÂ AYNI SORUYU SORUYORUZ

Bugün dönüp 1985 yapımı o Yeşilçam sahnesine baktığımızda aslında bir komedi izlemiyoruz. Aradan geçen yıllara rağmen gündemimizden düşmeyen bir ekonomik gerçeği görüyoruz.

Ben de bir emekli olarak bu hayatın içindeyim. Pazara giden, alışveriş yapan, faturalarını ödeyen, arkadaşlarıyla oturup hayatın pahalılığını konuşan sıradan bir vatandaşım.

İnsan bazen düşünüyor: Acaba biz enflasyonla yaşamaya o kadar alıştık ki artık başka bir ekonomik düzenin mümkün olduğunu hayal etmekte bile zorlanıyor muyuz?

Son olarak Almanya örneğini de hatırlatmak istiyorum. Zaman zaman Almanya’da ekmek fiyatlarının onlarca yıl değişmediğine ilişkin örnekler veriliyor. Elbette ülkelerin ekonomik koşullarını, ücretlerini ve maliyetlerini karşılaştırmadan doğrudan hüküm vermek doğru olmaz. Ancak burada önemli olan, vatandaşın temel ihtiyaçlarının fiyatı konusunda uzun vadeli istikrar beklentisidir.

Bizim de ihtiyacımız olan tam olarak bu değil mi?

İnsanlar yarın ekmeğe, elektriğe, doğalgaza, akaryakıta ne kadar para ödeyeceğini bilmek istiyor. Maaşının birkaç ay sonra ne kadar değer kaybedeceğini düşünmeden yaşamak istiyor.

1985’te Şener Şen’in gişede söylediği o söz, bugün hâlâ kulaklarımızda çınlıyor: “Doğru ya, dün zam gelmişti…”

Aradan 41 yıl geçti. Takvim değişti, yıllar değişti ama vatandaşın zamlarla imtihanı bitmedi.

Dileğim, bir gün çocuklarımızın Yeşilçam filmlerindeki bu sahneyi izlerken şaşırması ve “Gerçekten eskiden her gün zam mı geliyormuş?” diye sormasıdır.

Çünkü artık zamları konuşmak değil, hayatın güzelliklerini konuşmak istiyoruz.

Hoşça kalın…